Ken je «Change mich am Arsch» nog? Het Duitse boek van Prof. Dr. Axel Koch, verschenen in 2018 bij Econ Verlag. De titel betekent zoiets als «Verander mij m'n reet». De ondertitel: «Hoe bedrijven hun medewerkers en zichzelf kapotveranderen».
Als je de afgelopen jaren in een grotere organisatie hebt gewerkt, ken je het waarschijnlijk. Of in elk geval de titel. Het was een kleine bevrijding. Eindelijk iemand die hardop zegt wat veel mensen stil dachten.
Wat Koch goed ziet
Koch is bedrijfspsycholoog en werkte jarenlang als trainer in precies de branche die hij uit elkaar haalt. Hij kent de wereld van binnenuit. Workshops, hervormingen, tools, vision statements, om de drie jaar het volgende initiatief. Zijn bevinding: de meeste veranderprogramma's veranderen niks. Ze produceren uitputting, cynisme en een collectieve oefening in doen-alsof.
Hij noemt het «veranderingsmoeheid». Mensen leren dat elk nieuw initiatief na anderhalf jaar weer verdwijnt. Dus knikken ze, zitten ze de workshop uit, plakken de post-it op de muur en doen verder zoals voorheen.
Dat klopt. Het is waarneembaar. Het is in elk tweede bedrijf de realiteit.
Waar het boek in zijn eigen val loopt
En toch klopt er iets niet.
Want het boek doet precies wat het bekritiseert. Het praat over verandering. Het argumenteert. Het levert studies, anekdotes, pointes, 304 bladzijden lang. Het gaat via het hoofd. Het hoofd knikt. En maandagochtend zit dezelfde mens in dezelfde vergadering met dezelfde knopen in zijn schouders.
Omdat echte verandering daar niet plaatsvindt.
Een goed boek over verandering vervangt verandering niet. Het vervangt het verdacht goed, omdat het gevoel van inzicht zo dicht bij het gevoel van transformatie ligt dat we de twee verwarren.
Waarom begrijpen niet veranderen is
Dit is geen polemiek tegen Koch. Dit is neurobiologie.
Antonio Damasio toonde in de jaren negentig aan de University of Southern California aan dat emoties lichamelijke toestanden zijn die de hersenen pas achteraf interpreteren. De druk op je borst was er al voor het woord «druk» kwam. De prop in je keel was er al voor je dacht «ik ben bang».
Wanneer je dus een boek leest dat je hoofd overtuigt, praat je met de tolk. Niet met degene die de muziek maakt.
Candace Pert toonde aan het National Institute of Health aan dat neuropeptiden emotionele informatie opslaan door het hele lichaam. Niet alleen in de hersenen. In de schouder, de kaak, de borst, de buik. Een blokkade heeft een fysiek adres. En geen enkel argument ter wereld belt bij dat adres aan.
Antonio Damasio (University of Southern California): De Somatic Marker Hypothesis laat zien dat emoties eerst lichamelijke toestanden zijn. Het bewustzijn volgt 200 tot 500 milliseconden later.
Candace Pert (NIH, 1997): Neuropeptiden slaan emotionele informatie verspreid op door het hele lichaam. Blokkades zitten op concrete fysieke plekken, niet alleen «in het hoofd».
Karim Nader (McGill University, 2000): Herinneringen worden bij het oproepen opnieuw vastgelegd. Wie een oude reactie wil veranderen, moet die lichamelijk opnieuw beleven, niet erover praten.
Wat Koch tot het einde had moeten doordenken
Als change-theater niet werkt omdat het van bovenaf wordt opgelegd en via het hoofd wordt ingebracht, dan is de volgende vraag: waar vindt verandering dan wel plaats?
Antwoord: in het lichaam. En nergens anders.
Dat is het punt waarop Kochs argument omslaat. Hij heeft de diagnose. Hij kent de symptomen. Maar de therapie die hij aanbiedt is opnieuw een boek. Opnieuw een reflectie. Opnieuw een uitnodiging aan het hoofd om slimmer te worden.
Echte verandering ziet er anders uit. Ze gebeurt wanneer je lichaam stopt zichzelf in de oude vorm te persen. Wanneer de spanning in de kaak loslaat. Wanneer je ademhaling dieper wordt. Wanneer je, in een moment waar je vroeger zou hebben geslikt, plotseling blijft staan.
Dat kan geen boek.
Dat kan geen TED-talk.
Dat kan ik je ook niet beloven door deze tekst te schrijven.
Twee coördinaten die het lichaam nodig heeft
We werken met twee coördinaten. Geen concepten. Plekken in het lichaam.
De eerste: jouw wensgevoel. Niet wat je wilt. Wat je wilt voelen als je daar bent. Je lichaam kent deze plek. Je vindt hem sneller dan je hoofd een strategie kan schrijven.
De tweede: de blokkade. Die heeft een concreet adres ergens in je lichaam. Schouder, maag, kaak, borst. Je weet vooraf niet waar. Je vindt het wanneer je het vraagt.
Deze twee coördinaten zijn genoeg. Minder werkt niet.
Inzicht is hoofd. Transformatie is lichaam. En het lichaam leest geen boeken.
Wat wij doen als een team genoeg geknikt heeft
Soms beseft een directieteam dat de volgende strategie-offsite het ook niet gaat oplossen. Dat het volgende boek in de boekenkast niets verandert. Dat hun mensen slim zijn, goed opgeleid, goed betaald, en toch keer op keer in dezelfde reactiepatronen vallen zodra het krap wordt.
Dan komen wij met een FIVE MOVES workshop in huis. Eén dag, één ruimte, twaalf tot dertig mensen. We praten niet over verandering. We doen het. Iedere deelnemer gaat naar buiten met een eigen ervaring die zijn lichaam niet zal vergeten. Geen script voor maandag. Een herinnering die in de borst zit.
Wie het zelf wil ervaren, boekt een startsessie met een van onze gidsen. Eén uur waarin we de twee coördinaten vinden. Daarna begeleidt de FIVE MOVES app je 40 dagen lang. Geen programma om af te werken. Een korte dagelijkse oefening die je lichaam helpt het nieuwe te stabiliseren.
En wie dit in zijn eigen vak wil doorgeven, in therapie, advies, leiderschap, zorg of onderwijs, kan zich bij ons laten opleiden tot FIVE MOVES gids. Geen certificaat-theater. Een methode die houdt, omdat ze via het lichaam werkt.
Koch had gelijk. Wij lopen door de volgende deur.
Als je «Change mich am Arsch» dichtsloeg met het gevoel «eindelijk klare taal, maar nu wat», dan ben je precies daar waar wij beginnen.
De diagnose klopt. Change-theater is bullshit zolang het vanuit het hoofd wordt gespeeld.
Maar de deur waar echte verandering aanklopt is een andere. Die zit in jouw lichaam, op een heel concrete plek. Je vindt hem als je stopt met argumenteren en begint te voelen.
Je hoofd heeft genoeg geknikt. Je lichaam wacht.
Boekreferentie: Prof. Dr. Axel Koch, Change mich am Arsch. Wie Unternehmen ihre Mitarbeiter und sich selbst kaputtverändern. Econ Verlag (Ullstein), 2018, 304 pagina's. Nawoord door Prof. Myriam Bechtoldt. ISBN 978-3-430-20245-9. Duitse uitgave, geen Nederlandse vertaling.